Maqolaning ichki va tashqi taqrizlari
Nashr jarayonida odatda maqolani baholashning ikki darajasi bo‘ladi: ichki tahririy tekshiruv va tashqi ilmiy taqriz. Avval maqolani tahririyat ko‘radi, keyin zarur bo‘lsa mavzu bo‘yicha mustaqil mutaxassislar baholaydi.
Batafsil
Mualliflar ko‘pincha hammasini bitta so‘z bilan — «taqriz» deb ataydilar, ammo amalda bosqichlar farqlanadi.
Ichki tekshiruv
Bu boshlang‘ich bosqich bo‘lib, unda qo‘lyozmani jurnal tahririyati ko‘rib chiqadi. Bu yerda quyidagilar baholanadi: maqola jurnal profiliga mos keladimi; rasmiylashtirish talablari bajarilganmi; dastlabki sifat yetarlimi; etika, tuzilma yoki taqdimot bo‘yicha yaqqol muammolar yo‘qmi.
Bu bosqich quyidagicha atalishi mumkin
- editorial screening;
- initial quality check;
- desk evaluation.
Ba’zan maqola tashqi taqrizchilarga yuborilmasdan aynan shu bosqichda rad etiladi.
Tashqi taqriz
Agar maqola tahririy filtrdan o‘tsa, u soha bo‘yicha mutaxassis ekspertlarga yuborilishi mumkin. Aynan ular ilmiy yangilikni, metodlarning to‘g‘riligini, natijalar mantiqini, xulosalarning kuchini va ishning umumiy ilmiy qiymatini baholaydilar.
Review modellari qanday bo‘ladi
- single anonymized review;
- double anonymized review;
- triple anonymized review;
- open review.
Muallif uchun «taqrizchilardan sukut» har doim ham kechikishni anglatmasligini tushunish muhim. Maqola hali ichki bosqichda bo‘lishi va tashqi ekspertizaga umuman yuborilmagan bo‘lishi mumkin.
Eslab qolish muhim
Ichki tekshiruv maqolaning tahririy yaroqliligi uchun, tashqi taqriz esa mazmunning ilmiy bahosi uchun javob beradi.